Nieuws Nieuws

Rechtspraak per computer

19 januari 2012

Voor sommige juristen is een dictafoon een zeer geavanceerd technisch hulpmiddel. Dat ze om die reden zo weinig mogelijk gebruiken. Liever nog laten ze de secretaresse hun trefzeker geformuleerde volzinnen stenograferen met een ganzenveer.

Er zijn beroepsgroepen die zich sneller hebben aangepast aan de moderne tijd. Zo maken artsen voor het stellen van diagnoses, het doen van prognoses en het opstellen van een behandelplan al geruime tijd gebruik van zogenoemde ‘medische expertsystemen’.

Het zal niet lang meer duren, zo voorspelt Hildebrandt, of rechters zullen voor het vaststellen van een vonnis gebruik maken van ‘juridische expertsystemen’. In de meest moderne variant zijn dat zelflerende kunstmatige neurale netwerken, die op basis van wetboeken, jurisprudentie en andere relevante informatie een juridische casus oplossen.

Het klopt niet of het deugt niet

Hildebrandt deed deze voorspelling op het Symposium Juridische Argumentatie dat afgelopen vrijdag plaatsvond aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. De reacties op dit soort voorspellingen zijn behoorlijk voorspelbaar, zo bleek tijdens de borrel na afloop van het symposium.

Sommige aanwezigen wilden eenvoudigweg niet geloven dat zoiets ingewikkelds als een gerechtelijk vonnis ooit met behulp van computers zou kunnen worden ‘uitgerekend’. Andere beweerden verontwaardigd dat we met dit soort systemen akelig dicht in de buurt komen van een wereld zoals die is uitgebeeld in de sciencefictionfilm The Matrix.

De eerste reactie getuigt van een verregaande naïveteit. Toegegeven, voorspellen is een lastige bezigheid. Zeker wanneer het de toekomst betreft... Maar je hoeft geen Nostradamus te heten om het met Hildebrandt eens te zijn. Het door haar geschetste scenario sluit naadloos aan op de huidige ontwikkelingen met betrekking tot expertsystemen. Morgen is vandaag!

De tweede reactie getuigt van een verregaande technofobie. Uiteraard zou het prettig zijn als je precies zou weten hoe alles werkt. Dan ben je niet zo afhankelijk van de specialistische kennis van anderen. Maar in onze complexe maatschappij heeft het geen enkele zin om zo’n autarkisch ideaal na te jagen. Lang leve de arbeidsdeling! Trouwens ook veel beter voor de economie.

Black box

De juridische expertsystemen hebben behalve voordelen ook een belangrijk nadeel. Ze functioneren als een ‘black box’. Nu geldt dat voor de meeste machines, en meestal is dat geen enkel probleem. Zo zal het weinig mensen iets kunnen schelen hoe een rekenmachine precies werkt. Als de uitkomst maar klopt.

Bij een juridisch oordeel ligt dat anders. De aanvaardbaarheid ervan is afhankelijk van de aanvaardbaarheid van de argumenten. Die worden door de rechter in de zogenoemde ‘motivering’ van het vonnis naar voren gebracht. Zo kan iedereen nagaan op grond van welke overwegingen de rechter tot zijn oordeel is gekomen.

De computer heeft het zelf gezegd

Als de voorspelling over de juridische expertsystemen uitkomt, dan heeft de rechter over tien jaar een extra hulpmiddel om te bepalen hoe hij in een zaak moet oordelen. De motivering wordt er echter niet bijgeleverd. Dat wordt dan waarschijnlijk zoiets als: “Dit is de uitspraak van de computer. Daar zult u het mee moeten doen!”

Rechters zullen dus niet alleen moeten leren hoe zij juridische expertsystemen kunnen gebruiken om een vonnis te bepalen. Zij zullen ook moeten leren met welke argumenten zij een vonnis kunnen rechtvaardigen dat met behulp van zo’n systeem tot stand is gekomen. Toch best handig, zo’n dictafoon.

Dijk 36, Eersel | Postbus 171 | 5520 AD Eersel | T. 0497-515112 | F. 0497-515912 | E-mail: info@schaekenschnitzler.nl

Header